Дар Паёми Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ, ки 28 декабри соли 2024 ироа гардид, яке аз масъалаҳои калидӣ ба рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия бахшида шуд. Пешвои миллат таъкид карданд, ки солҳои 2025-2030 ҳамчун Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия эълон мешаванд. Ин ташаббус на танҳо барои ҳамқадамӣ бо тағйироти ҷаҳонӣ, балки барои беҳбуди сатҳи зиндагии шаҳрвандони кишвар низ муҳим аст.

Иқтисодиёти ҷаҳонӣ имрӯз ба тағйироти амиқи технологӣ рӯ ба рӯ шудааст. Қисми зиёди равандҳои истеҳсолӣ, хизматрасонӣ ва маориф ба воситаи технологияҳои рақамӣ идора мешаванд. Дар чунин шароит, кишварҳое муваффақ хоҳанд шуд, ки дар татбиқи ин технологияҳо пешсафанд. Тоҷикистон низ бо эълони рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия мақсад дорад, ки аз ин равандҳои ҷаҳонӣ қафо намонад ва барои шаҳрвандони худ имкониятҳои нав фароҳам оварад.

Иқтисоди рақамӣ маънои истифодаи васеи технологияҳои иттилоотӣ ва интернетиро дар ҳамаи соҳаҳои ҳаёт дорад. Ин раванд метавонад боиси баланд бардоштани самаранокии истеҳсолот, кам кардани хароҷот ва таъмини шаффофият гардад. Масалан, тавассути платформаҳои савдои рақамӣ, деҳқонон ва соҳибкорони тоҷик метавонанд маҳсулоти худро дар дохил ва хориҷи кишвар ба осонӣ фурӯшанд.

Дар баробари ин, рақамисозии идоракунии давлатӣ яке аз самтҳои муҳими рушди иқтисоди рақамӣ аст. Бо ҷорӣ кардани хизматрасониҳои электронӣ, шаҳрвандон метавонанд ҳуҷҷатгузорӣ, пардохти андоз ва дигар равандҳои расмиро тавассути интернет анҷом диҳанд. Ин раванд на танҳо вақтро сарфа мекунад, балки сатҳи шаффофиятро низ баланд мебарад.

Дар бахши маориф, технологияҳои рақамӣ имконияти фароҳам овардани омӯзиши масофавӣ ва платформаҳои омӯзиширо медиҳанд. Ин махсусан барои минтақаҳои дурдаст муҳим аст, ки дар он ҷо кӯдакон ва ҷавонон ба мактабҳо ва донишгоҳҳои муосир дастрасӣ надоранд.

Инноватсия на танҳо сохтани маҳсулот ё технологияҳои нав аст, балки беҳтар кардани равандҳои мавҷуда низ мебошад. Дар Тоҷикистон бахшҳое ҳастанд, ки бо татбиқи инноватсия метавонанд аз нав эҳё шаванд. Яке аз онҳо кишоварзист. Бо истифодаи системаҳои кишоварзии дақиқ, ки ба назорати автоматии обёрӣ ва нуриҳо асос ёфтаанд, деҳқонон метавонанд ҳосилнокиро зиёд ва хароҷотро кам кунанд.

Энергетика низ метавонад аз татбиқи инноватсия баҳра барад. Бо истифода аз манбаъҳои барқароршавандаи энергия, аз ҷумла энергияи офтобӣ ва бодӣ, кишвар метавонад талаботи худро ба нерӯи барқ таъмин ва вобастагии худро аз манбаъҳои анъанавӣ кам кунад.

Туризм ҳамчун бахши муҳим ва дорои имконияти зиёд, инчунин метавонад аз истифодаи платформаҳои рақамӣ баҳра барад. Сайёҳони хориҷӣ имрӯз бештар тавассути интернет сафари худро нақшакашӣ мекунанд. Агар Тоҷикистон платформаҳои рақамиро барои пешбурди сайёҳӣ таҳия кунад, метавонад шумораи сайёҳонро зиёд ва иқтисоди маҳаллиро рушд диҳад.

Барои татбиқи муваффақонаи ин стратегия, якчанд қадамҳои асосӣ бояд иҷро шаванд. Пеш аз ҳама, инфрасохтори рақамӣ бояд такмил дода шавад. Дастрасӣ ба интернети баландсуръат дар тамоми қаламрави кишвар, аз ҷумла деҳоти дурдаст, муҳим аст. Танҳо дар ин ҳолат ҳамаи шаҳрвандон метавонанд аз имкониятҳои иқтисоди рақамӣ ва хизматрасониҳои электронӣ баҳра баранд.

Омӯзиши мутахассисон самти дигари муҳим мебошад. Дар донишгоҳҳо ва марказҳои омӯзишӣ бояд барномаҳои таълимӣ оид ба технологияҳои рақамӣ, барномасозӣ ва робототехника роҳандозӣ шаванд. Ин ба ҷавонон имконият медиҳад, ки дар соҳаҳои нав ба худ кор пайдо кунанд ва саҳми худро дар рушди кишвар гузоранд.

Ҳамчунин, ташвиқи ихтироъкорӣ ва эҷодкорӣ дар байни ҷавонон муҳим аст. Барои ин, давлат бояд барномаҳои махсус барои дастгирии соҳибкорон ва ихтироъкорони ҷавон таҳия намояд. Грантҳо, қарзҳои имтиёзнок ва марказҳои рушди стартапҳо метавонанд муҳити мусоид барои рушди идеяҳои нав фароҳам оранд.

Солҳои 2025-2030 метавонанд барои Тоҷикистон як давраи нави таърихӣ бошанд. Ин давра на танҳо замина барои рушди иқтисодӣ, балки имконияте барои баланд бардоштани сатҳи зиндагӣ, фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ ва ташкили ҷомеаи донишбунёд хоҳад буд.

Дар Паёми худ, Пешвои миллат қайд карданд, ки рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия танҳо бо талоши муштарак имконпазир аст. Давлат, бахши хусусӣ ва ҳар як шаҳрванди кишвар бояд саҳми худро дар ин раванд гузоранд.

Бо роҳбарии Пешвои миллат ва иродаи қавии мардуми Тоҷикистон, татбиқи ин ташаббус метавонад кишварро ба сатҳи нави рушди иҷтимоӣ ва иқтисодӣ баровард. Иқтисоди рақамӣ ва инноватсия дари ояндаро мекушояд, ки дар он Тоҷикистон метавонад ҳамчун як кишвари пешрафта ва муосир ҷойгоҳи худро пайдо кунад. Ояндаи Тоҷикистон дар дасти мо аст – биёед онро якҷоя бисозем!

Насиба Акбарова ,

ассистенти кафедраи молия ва қарз

ДПДТТ ба номи академик М.С.Осимӣ